จากประกายไฟถึงเถ้าถ่าน

คำศัพท์ทั้ง 8 บอกอะไรเกี่ยวกับไฟ

ลำดับในภาพ	คำศัพท์	ความหมาย
1	Spark ประกายไฟ	ประกายหรืออนุภาคร้อนที่อาจจุดเชื้อเพลิง
2	Flicker เปลวไฟริบหรี่	ลักษณะการไหวหรือริบหรี่ของเปลวไฟ
3	Flame เปลวไฟ	การเผาไหม้ที่มีเปลวไฟ ซึ่งมีได้หลายขนาด
4	Blaze ไฟลุกโชน	คำบรรยายไฟที่ลุกสว่างและรุนแรง
5	Roaring fire ไฟลุกโหม	ชิ้นวัสดุที่ยังเผาไหม้หรือเรืองแดง
6	Ember ถ่านหรือชิ้นเชื้อเพลิงที่ยังร้อน	ชิ้นวัสดุที่ยังเผาไหม้หรือเรืองแดง
7	Smouldering การคุกรุ่น	การเผาไหม้โดยไม่มีเปลวไฟ
8	Ashes เถ้าถ่าน	สิ่งตกค้างจากการเผาไหม้

หลายคนมักเข้าใจผิดเมื่อเห็นคำอธิบายลักษณะของไฟทั้ง 8 ระดับ ตั้งแต่ Spark ประกายไฟ ไปจนถึง Ashes เถ้าถ่าน แล้วนำไปจับคู่กับ “มาตรฐานการทดสอบการทนไฟ” โดยคิดว่าผ้าหรือเฟอร์นิเจอร์ที่ผ่านมาตรฐานสูงๆ จะสามารถทนไฟกองใหญ่ระดับ “Blaze”ไฟลุกโชน ได้

แต่ในความเป็นจริง คำทั้ง 8 คำใช้บอกแค่ “หน้าตาของไฟที่ตาเรามองเห็น” ส่วนมาตรฐานทดสอบไฟใช้วัด “ปฏิกิริยาของวัสดุเมื่อเจอกับตัวจุดไฟเฉพาะจุด” การนำมาเทียบกันตรงๆ จึงไม่ถูกต้อง

คำศัพท์เรื่องไฟ Spark ถึง Ashes ไม่ใช่ระดับการทดสอบ

• Spark ประกายไฟ ถึง Roaring fire ไฟลุกโหม: เป็นแค่คำบรรยายภาพเปลวไฟจากเล็กไปใหญ่ ไม่มีมาตรฐานไหนใช้คำเหล่านี้เป็นเกณฑ์วัดความปลอดภัย
• Smouldering การคุกรุ่น / ไฟอมควัน: เป็นคำเดียวที่ตรงกับการทดสอบจริง เช่น ทดสอบด้วยบุหรี่ที่ติดไฟแต่ไม่มีเปลว
• สรุป: ไฟไม่จำเป็นต้องเรียงลำดับ 1 ถึง 8 เสมอไป บางครั้งไฟอมควัน Smouldering ก็เกิดก่อนที่จะมีเปลวไฟด้วยซ้ำ และการที่วัสดุ “ติดไฟยาก” ไม่ได้แปลว่ามันจะทนไฟกองมหึมาได้

แล้วมาตรฐานต่างๆ เขาทดสอบอะไรกันบ้าง?

มาดูกันว่า 5 มาตฐาน การทำสอบการหน่วงการลามไฟ ในวงการเคหะสิ่งทอ เค้าทดสอบอะไรกันบ้าง

🇬🇧 BS EN 1021: ทดสอบเฟอร์นิเจอร์กับของใกล้ตัว มาตรฐานนี้จำลองเหตุการณ์จริงในบ้าน แบ่งเป็น 2 บททดสอบ:

• Part 1: ทดสอบกับ บุหรี่ที่คุกรุ่น Smouldering) ดูว่าเบาะจะไหม้ลามไหม
• Part 2: ทดสอบกับ เปลวไฟเล็กๆ เทียบเท่าไม้ขีดไฟ เป็นเวลา 15 วินาที

ข้อควรจำ: ผ่านสองข้อนี้ แปลว่าปลอดภัยจากความประมาทเล็กๆ น้อยๆ แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะรอดจากเหตุไฟไหม้ทั้งห้อง

🇺🇸 NFPA 260 และ CA TB 117-2013: เน้นป้องกันบุหรี่

• ทั้งสองตัวนี้เน้นทดสอบวัสดุหุ้มเบาะว่าทนต่อ “บุหรี่ที่คุกรุ่น” ได้ดีแค่ไหน
• ข้อควรจำ: สำหรับมาตรฐาน CA TB 117 ต้องดู “ปีที่ระบุ” ให้ชัดเจน เช่น 2013 เพราะเวอร์ชันเก่ากับใหม่ใช้วิธีทดสอบต่างกัน และการผ่านเทสต์นี้ ไม่ได้แปลว่าจะทน “เปลวไฟ” โดยตรงได้

🇺🇸 NFPA 701: ผ้าม่านและการลามไฟ

• ตัวนี้ใช้กับของที่แขวนในแนวดิ่ง เช่น ผ้าม่าน หรือฟิล์มตกแต่ง
• ไม่ได้ทดสอบด้วยบุหรี่ แต่ทดสอบว่า “เปลวไฟลามขึ้นไปเร็วแค่ไหน” แบ่งวิธีทดสอบตามน้ำหนักความหนาของผ้า

🇬🇧 BS 5852: ต้นเพลิงใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ Source 0-7

มาตรฐานนี้จะเปลี่ยน “แหล่งจุดไฟ” Source ให้ใหญ่และร้อนขึ้นเรื่อยๆ:

• Source 0: บุหรี่คุกรุ่น ไม่มีเปลวไฟ
• Source 1-3: เปลวไฟจากแก๊สจำลอง ไล่ตั้งแต่ไม้ขีดไฟ ไปจนถึงไฟแช็กที่เปลวใหญ่ขึ้น
• Source 4-7 Cribs: ใช้ “กองไม้เล็กๆ” Wooden Crib) มาจุดไฟทับลงไปบนเบาะ ยิ่งเลขเยอะ กองไม้ก็ยิ่งใหญ่และไฟแรงขึ้น

ข้อควรจำ: การที่ผ้าผ่านการทดสอบไฟกองใหญ่ เช่น Source 5) ไม่ได้แปลว่าจะผ่านการทดสอบแบบคุกรุ่น Source 0) เสมอไป เพราะไฟแบบมีเปลวไฟกับไฟอมควัน ทำลายเส้นใยผ้าด้วยวิธีที่ต่างกัน

🇨🇳 GB 8624-2012: การตัดเกรดวัสดุของจีน

มาตรฐานนี้ไม่ได้บอกว่าใช้ไฟอะไรจุด แต่ดูผลลัพธ์รวมๆ แล้วตัดเกรดเหมือนผลสอบ:

• A: ไม่ติดไฟ
• B1: ติดไฟยาก
• B2: ติดไฟได้
• B3: ติดไฟง่าย

ข้อควรจำ: เกรด B1 ของจีน นำมาเทียบเป็นมาตรฐานอเมริกา NFPA) หรืออังกฤษ BS) ตรงๆ ไม่ได้ เพราะมีเกณฑ์ให้คะแนนคนละแบบ

การสื่อสารเรื่องสเปกผ้าให้ถูกต้อง

การระบุสเปกงาน ไม่ควรใช้คำว่า “ผ้าตัวนี้ทนไฟได้ ” เพราะมันผิดหลักการทดสอบ

ให้ระบุว่า: “ผ้านี้ผ่านการทดสอบ BS 5852 Source 5” หรือ “ผ้าม่านนี้ผ่านมาตรฐานการลามไฟ NFPA 701” การระบุแบบนี้จะทำให้สถาปนิก ผู้รับเหมา และผู้ออกแบบรู้ชัดเจนว่าสเปกผ้านี้เหมาะกับหน้างานหรือไม่