BS EN ISO 105-X12: Textiles — Tests for colour fastness — Part X12: Colour fastness to rubbing
BS EN ISO 105-X12: การทดสอบความคงทนของสีของสิ่งทอ ส่วน X12: ความคงทนของสีต่อการขัดถู หรือการเสียดสี

มาตรฐานนี้ออกแบบมาเพื่อจำลองและประเมินว่า เมื่อสิ่งทอเกิดการเสียดสีกับพื้นผิวอื่น ๆ เช่น การนั่งถูบนโซฟา การที่ผ้าม่านเสียดสีกับขอบหน้าต่าง หรือเสื้อผ้าเสียดสีกับผิวหนัง สีจากตัวผ้าจะหลุดลอกไปติดพื้นผิวเหล่านั้นมากน้อยเพียงใด

วิธีการทดสอบ (Test Method)

กระบวนการทดสอบในห้องปฏิบัติการ (โดยใช้เครื่อง Crockmeter) จะดำเนินตามขั้นตอนหลัก ดังนี้:

1. การเตรียมตัวอย่างผ้า: นำตัวอย่างผ้าที่ต้องการทดสอบมาวางยึดไว้บนเครื่องทดสอบ
2. การเตรียมผ้าทดสอบการเปื้อน: ใช้ ผ้าฝ้ายขาวมาตรฐาน (Standard Cotton Rubbing Cloth) สีขาวบริสุทธิ์ มาหุ้มไว้ที่หัวกระทุ้งของเครื่องทดสอบ
3. การแบ่งสภาวะการทดสอบ (ทำ 2 แบบ):
   • สภาวะแห้ง (Dry Rubbing): ใช้ผ้าขาวแห้งขัดถูไปบนตัวอย่างผ้า
   • สภาวะเปียก (Wet Rubbing): นำผ้าขาวไปชุบน้ำกลั่นตามปริมาณเปอร์เซ็นต์ที่มาตรฐานกำหนด (มักจะควบคุมความชื้นให้อยู่ที่น้ำหนักเพิ่มขึ้นราว 95-100%) แล้วนำมาขัดถู
4. การขัดถู: เครื่องจะทำการกดหัวทดสอบน้ำหนักตามกำหนด และถูไป-มา (Straight line) บนผืนผ้าในจำนวนรอบที่แน่นอน (โดยทั่วไปคือ 10 รอบ ถูไปกลับในแนวเดียวกัน)
5. การนำไปประเมินผล: นำผ้าฝ้ายขาวที่ใช้ถู (ซึ่งอาจจะมีคราบสีติดมา) ออกมาผึ่งให้แห้ง เพื่อเตรียมนำไปเทียบวัดระดับความเปื้อนต่อไป

การอ่านผลการทดสอบ (Evaluation & Grading)

การอ่านผลหรือการประเมินคะแนนความคงทนของสีต่อการขัดถู จะไม่ใช้ Grey Scale ฝั่งเปลี่ยนสี (A02) แต่จะใช้ Grey Scale สำหรับประเมินการเปื้อนสี (ISO 105-A03: Staining) ในการเทียบระดับ โดยมีเกณฑ์ดังนี้:

ระบบคะแนน (Scale 1 ถึง 5)

• เกรด 5: ไม่มีรอยเปื้อนสีติดบนผ้าขาวเลย (ยอดเยี่ยม สีไม่ตกจากการเสียดสีเลย)
• เกรด 4 – 4.5: มีคราบสีติดเล็กน้อย (ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ดีมากสำหรับผ้าทั่วไป)
• เกรด 3: มีคราบสีติดปานกลาง
• เกรด 1 – 2: มีคราบสีติดรุนแรงมาก (สีหลุดลอกง่ายเมื่อเกิดการเสียดสี ไม่ผ่านมาตรฐานเชิงพาณิชย์)

การรายงานผล: ในใบรายงานผลการทดสอบ (Test Report) จะต้องระบุแยกชัดเจนเสมอว่าเป็นผลจากการทดสอบใน สภาวะแห้ง (Dry) หรือ สภาวะเปียก (Wet) เช่น Dry: Grade 4-5 / Wet: Grade 3 (โดยปกติสภาวะเปียกสีจะมีโอกาสหลุดลอกและได้คะแนนต่ำกว่าสภาวะแห้งเสมอ)

 BS EN ISO 105-B02: Textiles — Tests for colour fastness — Part B02: Colour fastness to artificial light: Xenon arc fading lamp test
BS EN ISO 105-B02: การทดสอบความคงทนของสีของสิ่งทอ ส่วน B02: ความคงทนของสีต่อแสงเทียม: การทดสอบด้วยโคมไฟซีนอนอาร์ก

มาตรฐานนี้ถูกออกแบบมาเพื่อจำลองและเร่งสภาพการโดนแสงแดดในห้องปฏิบัติการ โดยใช้หลอดไฟซีนอนอาร์ก (Xenon Arc Lamp) ซึ่งให้สเปกตรัมของแสงใกล้เคียงกับแสงแดดธรรมชาติมากที่สุด เพื่อประเมินว่าสีของผ้าจะทนทานต่อการถูกแสงแดดเลียได้มากน้อยเพียงใด

วิธีการทดสอบ (Test Method)

กระบวนการทดสอบในห้องปฏิบัติการจะดำเนินตามขั้นตอนหลัก ดังนี้:

• การเตรียมตัวอย่างผ้า: ตัดตัวอย่างผ้าที่จะทดสอบขนาดตามกำหนด และนำไปติดไว้บนแผ่นรองรับ (Cardboard) พร้อมกับ แผ่นผ้ามาตรฐาน (Blue Wool Standards) ซึ่งมีทั้งหมด 8 ระดับ (ตั้งแต่ระดับ 1 ที่ซีดจางง่ายที่สุด ไปจนถึงระดับ 8 ที่ทนทานต่อแสงสูงมาก)

• การนำเข้าเครื่องทดสอบ (Xenon Arc Chamber): นำตัวอย่างผ้าและแผ่นผ้ามาตรฐานเข้าไปติดตั้งในเครื่องทดสอบที่ควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น และความเข้มของแสงให้คงที่

• การรับแสง: เปิดโคมไฟซีนอนอาร์กให้แสงส่องกระทบตัวอย่างผ้าอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งแผ่นผ้ามาตรฐานบลูวูลตัวอ้างอิง (มักจะเป็นระดับ 3 หรือ 4 ตามข้อกำหนด) เกิดการซีดจางไปถึงจุดที่กำหนด (Contrast target)
• การนำมาประเมินผล: เมื่อครบกำหนดเวลา จะนำตัวอย่างผ้าออกมาเพื่อเตรียมเทียบวัดระดับความเปลี่ยนแปลงของสี

การอ่านผลการทดสอบ (Evaluation & Grading)

การอ่านผลหรือการประเมินคะแนนความคงทนของสีต่อแสง (Lightfastness Rating) จะใช้ เกณฑ์มาตรฐานบลูวูล (Blue Wool Standard Scale) ในการเปรียบเทียบ โดยแบ่งออกเป็น 2 ระดับหลักๆ ดังนี้ครับ:

• สำหรับผ้าทั่วไป: ใช้เกณฑ์ระดับ 1 ถึง 8
  • ระดับ 1-2: สีซีดจางง่ายมาก (ไม่เหมาะสำหรับงานที่ต้องโดนแดด)
  • ระดับ 3-4: ทานแสงได้ปานกลาง
  • ระดับ 5-6: ทานแสงได้ดี เหมาะสำหรับใช้ทำผ้าม่านหรือเคหะสิ่งทอทั่วไป
  • ระดับ 7-8: ทานแสงได้ดีเยี่ยม เหมาะสำหรับงานกลางแจ้งหรือบริเวณที่โดนแดดจัดตลอดเวลา

• วิธีการเทียบสี: ผู้เชี่ยวชาญจะนำตัวอย่างผ้าที่ผ่านการทดสอบมาเทียบความแตกต่างของสี (Color Change) ร่วมกับ Grey Scale (ISO 105-A02) หรือใช้เครื่องมือวัดแสง (Spectrophotometer) แล้วแปลค่าออกมาเป็นตัวเลขระดับ 1 ถึง 8 (เช่น ผลการทดสอบได้ Grade 6 หมายความว่าผ้าผืนนี้มีความคงทนต่อแสงเทียบเท่ากับแผ่นบลูวูลระดับ 6)

สรุป

การทดสอบ ISO 105-B02 เปรียบเสมือนเครื่องมือวัดอายุขัยทางสีสันของผ้า เมื่อต้องนำไปใช้งานจริงริมหน้าต่างหรือในพื้นที่ที่มีแสงแดดส่องถึง การเลือกใช้ผ้าที่ผ่านการทดสอบในพาร์ทนี้ด้วยคะแนนที่สูง จะช่วยลดปัญหาข้อร้องเรียนเรื่องผ้าสีซีดเร็ว และช่วยยกระดับคุณภาพของสินค้าในกลุ่มเคหะสิ่งทอได้อย่างมั่นใจ

 BS EN ISO 105 ชุดมาตรฐานสำหรับทดสอบความคงทนของสี (Colour Fastness) จะถูกแบ่งออกเป็นหมวดหมู่ย่อยด้วยตัวอักษรภาษาอังกฤษ (A ถึง X) ตามประเภทและสภาพแวดล้อมในการทดสอบ โดยพาร์ทหลักๆ ที่เกี่ยวข้องกับ “Colour Fastness to…” ที่นิยมใช้กันในอุตสาหกรรมสิ่งทอ มีดังนี้:

1. หมวด A: หลักการทั่วไปและเกณฑ์การประเมิน
General Principles & Scales

แม้จะไม่ใช่ตัวทดสอบการกระทำโดยตรง แต่เป็นเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้ร่วมกับการทดสอบทุกหมวด:

• BS EN ISO 105-A02: Grey Scale for assessing change in colour
  เกณฑ์เทียบสีสำหรับประเมินความเปลี่ยนแปลงของสีผ้า)

• BS EN ISO 105-A03: Grey Scale for assessing staining
  เกณฑ์เทียบสีสำหรับประเมินการเปื้อนสีบนผ้าประกบ)

หมวด B: ความคงทนต่อแสงและสภาพอากาศ
Light and Weather

• BS EN ISO 105-B01: Colour fastness to daylight
  ทดสอบความคงทนของสีต่อแสงแดดธรรมชาติ โดยนำผ้าไปตากรับแสงแดดกลางแจ้งตามมาตรฐาน เพื่อดูอัตราการซีดจาง
• BS EN ISO 105-B02: Colour fastness to artificial light: Xenon arc fading lamp test
  ทดสอบความคงทนของสีต่อแสงเทียมด้วยโคมไฟซีนอนอาร์ค ซึ่งสำคัญมากสำหรับกลุ่มผ้าม่านและผ้าบุเฟอร์นิเจอร์ที่ต้องโดนแดดเลีย
• BS EN ISO 105-B03: Colour fastness to outdoor weathering
  ทดสอบความคงทนของสีต่อสภาพอากาศกลางแจ้ง โดยติดตั้งตัวอย่างผ้าตากไว้กลางแจ้งจริงเพื่อประเมินผลกระทบจากแสงแดด ความชื้น และสิ่งแวดล้อมภายนอก
• BS EN ISO 105-B04: Colour fastness to artificial weathering: Xenon arc fading lamp
  ทดสอบความคงทนของสีต่อสภาพภูมิอากาศเทียม: การทดสอบด้วยโคมไฟซีนอนอาร์กเพื่อดูการซีดจาง
• BS EN ISO 105-B05: Detection and assessment of photochromism
  ทดสอบการเปลี่ยนสีชั่วคราวเมื่อโดนแสงและสามารถกลับคืนสภาพเดิมได้เมื่อเก็บในที่มืด เพื่อแยกแยะอาการสีเปลี่ยนจากแสงออกจากความเสียหายถาวร
• BS EN ISO 105-B06: Colour fastness and ageing to artificial light at high temperatures: Xenon arc fading lamp
  ทดสอบความคงทนของสีและการเสื่อมสภาพต่อแสงเทียมจากหลอดซีนอนอาร์คภายใต้อุณหภูมิสูง เหมาะสำหรับชิ้นงานที่ต้องรับความร้อนสูง เช่น ผ้าตกแต่งภายในรถยนต์
• BS EN ISO 105-B07: Colour fastness to light of textiles wetted with artificial perspiration (ทดสอบความคงทนของสีต่อแสงร่วมกับเหงื่อเทียม เหมาะสำหรับสิ่งทอที่ต้องเผชิญทั้งแสงแดดและความชื้นจากเหงื่อพร้อมๆ กัน
• BS EN ISO 105-B08: Quality control of blue wool reference materials (1 to 9)
  มาตรฐานการควบคุมคุณภาพสำหรับแผ่นผ้าขนสัตว์สีน้ำเงินมาตรฐาน – Blue Wool Standards ตั้งแต่เบอร์ 1 ถึง 9 ที่ใช้เป็นเกณฑ์เทียบวัดระดับการรับแสงในการทดสอบพาร์ทอื่นๆ

หมวด C: ความคงทนต่อการซักฟอกและการซักแห้ง
Laundering and Washing

• BS EN ISO 105-C06: Colour fastness to domestic and commercial laundering
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักฟอกในครัวเรือนและการซักเชิงพาณิชย์ เป็นมาตรฐานหลักที่ใช้ตรวจสอบว่าสีของผ้าจะตกหรือซีดจางหรือไม่เมื่อผ่านการซักด้วยเครื่องซักผ้าทั่วไปหรือร้านซักรีด
• BS EN ISO 105-C08: Colour fastness to domestic and commercial laundering using a reference detergent incorporating a low-temperature bleach activator
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักฟอกในครัวเรือนและการซักเชิงพาณิชย์ โดยใช้ผงซักฟอกมาตรฐานที่มีส่วนผสมของสารกระตุ้นการฟอกขาวในอุณหภูมิต่ำ)
• BS EN ISO 105-C09: Colour fastness to domestic and commercial laundering — Oxidative bleach response using a reference detergent incorporating a tetrabedron / tetraacetylethylenediamine activator
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักฟอกโดยเน้นปฏิกิริยาการฟอกขาวแบบออกซิเดชัน ด้วยผงซักฟอกมาตรฐานที่ใส่สารกระตุ้น TAED เพื่อประเมินผลกระทบจากสารซักฟอกที่มีฤทธิ์ฟอกขาวแรง
• BS EN ISO 105-C10: Colour fastness to washing with soap or soap and soda
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักด้วยสบู่ หรือสบู่ผสมโซดา เหมาะสำหรับสิ่งทอดั้งเดิมหรือสิ่งทอบางประเภทที่ใช้กระบวนการซักล้างแบบโบราณหรือสูตรเฉพาะ)
• BS EN ISO 105-C12: Colour fastness to industrial laundering
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักล้างในระดับอุตสาหกรรมหรือโรงซักรีดขนาดใหญ่ เช่น โรงแรม โรงพยาบาล ที่ใช้อุณหภูมิสูงและรอบการซักที่รุนแรงกว่าปกติ
• BS EN ISO 105-D01: Colour fastness to dry cleaning using perchloroethylene solvent
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักแห้งโดยใช้ตัวทำละลายเปอร์คลอโรเอทิลีน ซึ่งเป็นตัวทำละลายหลักในอุตสาหกรรมการซักแห้งทั่วไป
• BS EN ISO 105-D02: Colour fastness to dry cleaning using hydrocarbon solvent
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการซักแห้งโดยใช้ตัวทำละลายไฮโดรคาร์บอน ซึ่งเป็นทางเลือกที่อ่อนโยนกว่าสำหรับผ้าที่ต้องการการดูแลเป็นพิเศษ)

หมวด E: ความคงทนต่อน้ำและของเหลวจากร่างกาย
Aqueous & Body Fluids

• BS EN ISO 105-E01: Colour fastness to water
  ทดสอบความคงทนของสีต่อน้ำ โดยนำผ้าไปแช่น้ำตามระยะเวลาและอุณหภูมิที่กำหนด เพื่อดูว่าสีละลายน้ำหรือเปื้อนผ้าส่วนอื่นหรือไม่
• BS EN ISO 105-E02: Colour fastness to sea water
  ทดสอบความคงทนของสีต่อน้ำทะเล เพื่อประเมินความทนทานของสีเมื่อสัมผัสกับเกลือและแร่ธาตุในน้ำทะเล)
• BS EN ISO 105-E03: Colour fastness to chlorinated water
  ทดสอบความคงทนของสีต่อน้ำที่มีคลอรีนผสมอยู่ เช่น น้ำในสระว่ายน้ำ เพื่อดูว่าคลอรีนทำให้สีผ้าซีดจางหรือผิดเพี้ยนไปจากเดิมหรือไม่
• BS EN ISO 105-E04: Colour fastness to perspiration
  ทดสอบความคงทนของสีต่อเหงื่อ โดยจำลองสภาวะทั้งแบบที่เป็นกรดและด่าง เพื่อดูว่าเหงื่อจากร่างกายทำให้สีผ้าตกหรือเปลี่ยนไปหรือไม่

หมวด X: การทดสอบพิเศษและการขัดถูอื่นๆ
Miscellaneous Tests

• BS EN ISO 105-X11: Colour fastness to hot pressing
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการรีดร้อน โดยใช้ความร้อนและแรงกดจากเตารีดเพื่อดูว่าสีของผ้าเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือเสียหายหรือไม่)
• BS EN ISO 105-X12: Colour fastness to rubbing / Crocking
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการขัดถูหรือเสียดสี ทั้งในสภาวะแห้งและเปียก เป็นมาตรฐานที่ใช้บ่อยที่สุดเพื่อตรวจว่าสีผ้าจะหลุดลอกหรือติดผิวหนังและเสื้อผ้าอื่นหรือไม่เมื่อเกิดการเสียดสี)
• BS EN ISO 105-X16: Colour fastness to rubbing — Small areas
  ทดสอบความคงทนของสีต่อการขัดถูในพื้นที่ขนาดเล็ก เหมาะสำหรับลวดลายพิมพ์ขนาดเล็ก ขอบผ้า หรือชิ้นงานที่มีพื้นที่จำกัดซึ่งไม่สามารถใช้เครื่องทดสอบขนาดมาตรฐานตามพาร์ท X12 ได้)
• BS EN ISO 105-X18: Colour fastness to assessing the potential of phenolic yellowing of white and light-coloured materials
  ทดสอบแนวโน้มการเกิดคราบเหลืองจากสารประกอบฟีนอล สำหรับผ้าสีขาวและสีอ่อน ซึ่งมักเกิดปฏิกิริยาระหว่างสารเคมีในบรรจุภัณฑ์หรือพลาสติกห่อหุ้มกับความร้อนในระหว่างการขนส่งและจัดเก็บ)

จากมาตรฐานชุด ISO 105 พาร์ทที่นิยมนำมาใช้กำหนดสเปกและทดสอบสำหรับ 
ผ้าบุเฟอร์นิเจอร์เอาต์ดอร์ มีดังนี้

ผ้าเอาต์ดอร์ใช้งานกลางแจ้ง ต้องเผชิญกับสภาพอากาศที่รุนแรง ทั้งแสงแดดจัด ฝน ความชื้น และน้ำในสระ:

• BS EN ISO 105-B04 (ความคงทนต่อสภาพอากาศเทียม: หลอดซีนอนอาร์ก + ความชื้น/ละอองน้ำ)
  ต่างจาก B02 ตรงที่พาร์ทนี้จำลองทั้งแสงแดดและความชื้น/น้ำร่วมด้วย จึงเหมาะที่สุดสำหรับผ้ากลางแจ้งที่ต้องโดนทั้งแดดและฝน
• BS EN ISO 105-E02 (ความคงทนต่อน้ำทะเล) และ BS EN ISO 105-E03 (ความคงทนต่อน้ำที่มีคลอรีน)
   หากเป็นผ้าสำหรับเตียงริมสระว่ายน้ำ รีสอร์ทริมทะเล หรือเก้าอี้ชายหาด จำเป็นต้องทดสอบความทนทานต่อเกลือและคลอรีน
• BS EN ISO 105-X12 (ความคงทนต่อการขัดถู/เสียดสี)
  ใช้ทดสอบความทนทานต่อการเสียดสีเวลานั่งใช้งานจริงบนเฟอร์นิเจอร์กลางแจ้ง

สำหรับผ้านิทัสที่มีการทดสอบกลุ่ม ทดสอบความคงทนของสี Colour Fastness to… มักจะจะเป็นผ้ากลุ่มเอาท์ดอร์ โดยสามารถสังเกตุได้จากสัญลักษณ์นี้

ISO 20645 Textile fabrics — Determination of antibacterial activity — Agar diffusion plate test
ISO 20645มาตรฐานผลิตภัณฑ์สิ่งทอ – การหาประสิทธิภาพการต้านเชื้อแบคทีเรีย – วิธีทดสอบการแพร่กระจายบนแผ่นวุ้น

วิธีการทดสอบ (Methodology)

ISO 20645 เป็นการทดสอบเชิงคุณภาพ (Qualitative Test) ที่ใช้วิธี Agar diffusion plate test หรือการดูระยะการยับยั้งเชื้อบนแผ่นวุ้นอาหารเลี้ยงเชื้อ เหมาะอย่างยิ่งสำหรับผ้าที่ผ่านการเคลือบสารต้านแบคทีเรียชนิดที่สามารถแพร่กระจายออกมาจากตัวเนื้อผ้าได้ โดยมีขั้นตอนหลักๆ ดังนี้:

1. การเตรียมเชื้อแบคทีเรีย: ห้องปฏิบัติการจะเตรียมสายพันธุ์แบคทีเรียมาตรฐานที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน เช่น Staphylococcus aureus (แบคทีเรียแกรมบวกที่มักพบบนผิวหนัง) และ Klebsiella pneumoniae หรือ Escherichia coli (แบคทีเรียแกรมลบ) นำมาผสมลงในวุ้นอาหารเลี้ยงเชื้อ (Agar)
2. การวางชิ้นงาน: นำผ้าตัวอย่างที่ผ่านการเคลือบสารต้านแบคทีเรีย เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2.5 เซนติเมตร ไปวางแนบสนิทลงบนแผ่นวุ้นที่เพาะเชื้อไว้
3. การบ่มเชื้อ (Incubation): นำจานเพาะเชื้อไปเข้าตู้บ่มที่อุณหภูมิ 37 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 24 ชั่วโมง เพื่อจำลองอุณหภูมิร่างกายมนุษย์ที่เชื้อเจริญเติบโตได้ดีที่สุด
4. การสังเกตผล: เมื่อครบกำหนดเวลา จะนำแผ่นวุ้นออกมาตรวจดูบริเวณรอบๆ ชิ้นผ้า และบริเวณใต้ชิ้นผ้า ว่ามีการเจริญเติบโตของโคโลนีแบคทีเรียหรือไม่

การอ่านผลและเกณฑ์การประเมิน (Result Interpretation)

หัวใจสำคัญของการอ่านผล ISO 20645 คือการมองหา Clear Zone หรือ Inhibition Zone (โซนยับยั้ง) ซึ่งจะปรากฏเป็นวงแหวนใสๆ รอบชิ้นผ้า (บริเวณที่สารต้านแบคทีเรียแพร่ออกมาและฆ่าเชื้อจนวุ้นใส) และต้องตรวจสอบการเติบโตของเชื้อใต้ผืนผ้าด้วย

เกณฑ์การประเมินประสิทธิภาพจะแบ่งออกเป็นระดับ ดังนี้:

• ระดับดี (Good antibacterial activity): เกิดวงแหวนยับยั้ง (Clear Zone) รอบชิ้นผ้าขนาดมากกว่า 1 มิลลิเมตรขึ้นไป และ ไม่มีการเจริญเติบโตของแบคทีเรียใต้ชิ้นผ้าเลย
• ระดับพอใช้ / ขอบเขตจำกัด (Limit of efficacy): ไม่มีวงแหวนยับยั้ง (Clear Zone = 0 มิลลิเมตร) แต่ ไม่มีการเจริญเติบโตของแบคทีเรียใต้ชิ้นผ้า (แปลว่าเชื้อไม่สามารถโตบนตัวผ้าได้ แม้สารจะไม่แพร่ออกมาฆ่าเชื้อรอบๆ)
• ระดับไม่ผ่าน (Insufficient activity): ไม่มีวงแหวนยับยั้ง และ พบการเจริญเติบโตของโคโลนีแบคทีเรียใต้ชิ้นผ้าอย่างชัดเจน (แปลว่าผ้าไม่สามารถต้านทานแบคทีเรียได้)

ข้อสังเกตสำหรับการสเปกงาน: การมีคุณสมบัติต้านเชื้อแบคทีเรียที่ผ่านเกณฑ์ ISO 20645 จะช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับคอลเล็กชันผ้าบุเฟอร์นิเจอร์ได้อย่างมาก โดยเฉพาะเมื่อนำไปเสนอในโปรเจกต์ที่ต้องการสุขอนามัยขั้นสูง เช่น โรงพยาบาล คลินิก คาเฟ่ หรือแม้แต่ที่พักอาศัยสไตล์ Japandi หรือ Modern ที่เน้นความสะอาดและความเรียบง่ายแบบมีฟังก์ชัน

ISO 12947: Textiles — Determination of the abrasion resistance of fabrics by the Martindale method
ISO 12947: มาตรฐานผลิตภัณฑ์สิ่งทอ – การหาความต้านทานต่อการขัดถูของผ้าโดยวิธีมาร์ตินเดล

วิธีการทดสอบ (Methodology)

การทดสอบมาตรฐาน ISO 12947 จะใช้เครื่องมือเฉพาะที่เรียกว่า เครื่องมาร์ตินเดล (Martindale Abrasion Tester) เพื่อจำลองแรงเสียดทานที่เกิดขึ้นจากการใช้งานจริง (เช่น การนั่งและขยับตัวบนโซฟา) โดยมีกระบวนการทดสอบหลักๆ ดังนี้:

• การเตรียมชิ้นงาน: ตัดผ้าตัวอย่างเป็นรูปวงกลมตามขนาดที่กำหนด แล้วนำไปติดตั้งบนหัวจับยึด (Specimen holder)

• วัสดุขัดถู (Abradant): เครื่องจะใช้ผ้าขนสัตว์มาตรฐาน (Standard Worsted Wool) ขึงตึงไว้ที่ฐานด้านล่างเพื่อใช้เป็นตัวขัดถูผ้าตัวอย่าง
• แรงกดทับ (Pressure): เครื่องจะกำหนดน้ำหนักกดทับลงบนชิ้นงาน โดยสำหรับผ้าบุเฟอร์นิเจอร์จะใช้แรงกดที่ 9 kPa (กิโลปาสกาล) ซึ่งเป็นน้ำหนักที่จำลองแรงกดทับจากการนั่งของมนุษย์

• รูปแบบการเคลื่อนที่: นี่คือหัวใจสำคัญของวิธีมาร์ตินเดล หัวขัดจะไม่ได้ถูไป-กลับเป็นเส้นตรง แต่จะเคลื่อนที่เป็นเส้นโค้งวนสลับไปมาลักษณะคล้าย “รูปเลข 8” (Lissajous figure) เพื่อให้ผ้าถูกเสียดสีจากทุกทิศทาง จำลองพฤติกรรมการใช้งานจริงได้แม่นยำที่สุด

การอ่านผลและเกณฑ์การประเมิน (Result Interpretation)

ในการทดสอบผ้าบุเฟอร์นิเจอร์ นิยมอ้างอิงจาก ISO 12947-2 (การหาจุดขาดของชิ้นงาน) เป็นหลัก โดยเครื่องจะนับจำนวน “รอบ” (Cycles หรือ Rubs) ไปเรื่อยๆ จนกว่าชิ้นงานจะเกิดความเสียหายตามเกณฑ์ ดังนี้:

• สำหรับผ้าทอ (Woven Fabrics): เครื่องจะหยุดเมื่อมีเส้นด้ายขาดจากกัน 2 เส้น
• สำหรับผ้าถัก (Knitted Fabrics): เครื่องจะหยุดเมื่อเกิด รูทะลุ บนเนื้อผ้า

เมื่อได้ตัวเลขจำนวนรอบ (Cycles) สูงสุดที่ผ้าทนได้ก่อนขาด เราสามารถนำตัวเลขนั้นมาประเมินระดับความเหมาะสมในการใช้งานตามมาตรฐานสากล ได้ดังตารางด้านล่างนี้:

จำนวนรอบ (Martindale Cycles)	ระดับการใช้งาน (Usage Category)	ความเหมาะสมในการนำไปใช้งาน
10,000 – 15,000	Light Domestic (ใช้งานเบาบาง)	เฟอร์นิเจอร์ตกแต่งที่ไม่ได้ใช้งานบ่อย เช่น เก้าอี้ในห้องนอน หรืองานบุหัวเตียง
15,000 – 25,000	General Domestic (ใช้งานทั่วไป)	เฟอร์นิเจอร์ในบ้านที่ใช้งานเป็นประจำทุกวัน เช่น โซฟาในห้องนั่งเล่นหลัก
25,000 – 30,000	Heavy Domestic (ใช้งานหนัก)	เฟอร์นิเจอร์ในบ้านที่มีการใช้งานหนักมาก หรือบ้านที่มีเด็กและสัตว์เลี้ยง
30,000 – 40,000	General Commercial (งานพาณิชย์ทั่วไป)	พื้นที่สาธารณะที่มีคนพลุกพล่าน เช่น ล็อบบี้โรงแรม ออฟฟิศ หรือร้านอาหาร
40,000 รอบขึ้นไป	Heavy Commercial (งานพาณิชย์งานหนัก)	พื้นที่ที่มีการใช้งานหมุนเวียนตลอดเวลา เช่น เก้าอี้โรงภาพยนตร์, เทอร์มินอลสนามบิน หรือระบบขนส่งสาธารณะ

ข้อสังเกตสำหรับนักออกแบบ: สำหรับงานสเปกโปรเจกต์ระดับ Commercial มักจะกำหนดค่ามาตรฐานเริ่มต้นไว้ที่ 30,000 Cycles ขึ้นไป เพื่อรับประกันอายุการใช้งานและความคุ้มค่าในการลงทุน

สำหรับนิทัสเองมีการแบ่งของระดับของการขัดถุ ในจพจำนวบเท่าไหร่เหมาะกับการใช้งานแบบใด อ่านเพิ่มเติมได้ที่บทความนี้ https://www.nitas-tessile.com/abrasion-resistant/

มาตรฐานสากล: BS, EN, ISO ตัวเลขไหนที่วงการผ้าตกแต่งภายในต้องรู้

เวลาเปิดแคตตาล็อกสเปกผ้าสำหรับงานโปรเจกต์ ไม่ว่าจะเป็นผ้าบุเฟอร์นิเจอร์หรือผ้าม่าน นักออกแบบและฝ่ายจัดซื้อมักจะเจอตัวอักษรย่ออย่าง BS, EN, ISO ก็ชวนสับสน ทำไมบางมาตรฐานถึงยาวเป็นหางว่าวอย่าง BS EN ISO แต่บางอันก็มีแค่ BS EN หรือ EN ISO? เรานี้จะพาไปไขความลับของหลักการเรียงลำดับตัวอักษรเหล่านี้ พร้อมยกตัวอย่างมาตรฐานจริงที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมสิ่งทอตกแต่งภายใน เพื่อให้การอ่านสเปกนำเสนองาน B2B เป็นเรื่องง่ายและดูเป็นมืออาชีพยิ่งขึ้น

โครงสร้างของชื่อมาตรฐาน

เพื่อให้เห็นภาพง่ายที่สุด เราต้องแยกส่วนประกอบของรหัสมาตรฐานออกเป็น 2 ส่วน คือ “ตัวอักษรนำหน้า” (Prefix) และ “ตัวเลขรหัสมาตรฐาน” (XXXX)

1. EN XXXX (European Norm): “มาตรฐานระดับทวีป” คำว่า EN ย่อมาจาก European Norm ซึ่งหมายถึงมาตรฐานกลางที่ถูกร่างและกำหนดขึ้นโดยคณะกรรมการมาตรฐานแห่งยุโรป (CEN) ตัวเลข XXXX ที่ตามหลังคือรหัสของวิธีการทดสอบสินค้านั้นๆ (Test Method) ไม่ว่าจะเป็นการทดสอบการลามไฟ ความทนทานต่อการขัดถู หรือมาตรฐานความปลอดภัยด้านสารเคมี นี่คือ “มาตรฐานแม่” ที่ใช้ร่วมกันในกลุ่มประเทศยุโรป

2. BS EN XXXX / DIN EN XXXX: “มาตรฐานระดับประเทศที่รับเอาไปใช้” เมื่อประเทศสมาชิกในยุโรปนำมาตรฐานกลาง (EN) ไปบังคับใช้เป็นมาตรฐานในประเทศของตนเอง โดยไม่มีการดัดแปลงหรือเปลี่ยนแปลงวิธีการทดสอบใดๆ ทั้งสิ้นสถาบันมาตรฐานของประเทศนั้นๆ จะนำตัวย่อของตนเองไปแปะไว้ข้างหน้าคำว่า EN เช่น:

• BS EN XXXX: British Standard (สหราชอาณาจักร) นำมาตรฐาน EN ไปประกาศใช้
• DIN EN XXXX: Deutsches Institut für Normung (เยอรมนี) นำมาตรฐาน EN ไปประกาศใช้
• NF EN XXXX: Norme Française (ฝรั่งเศส) นำมาตรฐาน EN ไปประกาศใช้
• UNI EN XXXX: Ente Nazionale Italiano di Unificazione (อิตาลี) นำมาตรฐาน EN ไปประกาศใช้

3. BS EN ISO XXXX มาตรฐานระดับโลก (ISO) ที่สหภาพยุโรปนำมาใช้เป็นมาตรฐานกลาง (EN) และสถาบันมาตรฐานอังกฤษได้รับรองมาใช้ในประเทศตัวเอง (BS) โดยไม่มีการเปลี่ยนเนื้อหาการทดสอบแม้แต่ตัวอักษรเดียว!

การเรียงลำดับ: ทำไมต้อง “BS + EN + ISO”

หลักการตั้งชื่อมาตรฐานเมื่อมีการใช้งานข้ามภูมิภาค จะเรียงลำดับจาก

 “ระดับประเทศ ➔ ระดับภูมิภาค ➔ ระดับโลก”

เสมอ เพื่อบอกที่มาที่ไปว่าใครเป็นผู้นำมาตรฐานนี้มาบังคับใช้

1. ระดับประเทศ (National): เช่น BS British Standard – อังกฤษ, DIN เยอรมนี
2. ระดับภูมิภาค (Regional): EN European Norm – สหภาพยุโรป
3. ระดับโลก (International): ISO International Organization for Standardization

ตัวอย่างรหัสมาตรฐานที่ใช้จริงในสเปกผ้าของ Nitas Tessile

ในฐานะผู้นำเข้าและจัดจำหน่ายผ้าบุเฟอร์นิเจอร์และผ้าม่าน การคัดเลือกสินค้าที่มีมาตรฐานรองรับคือหัวใจสำคัญในการทำงานร่วมกับมัณฑนากรและร้านผ้าม่าน นี่คือตัวอย่างรหัสมาตรฐานที่พบได้บ่อยในแคตตาล็อกและสเปกชีต:

1. แบบครบชุด: BS EN ISO XXXX

ทำไมถึงเขียนครบ: มาตรฐานการทดสอบบางอย่างมีลักษณะ ระเบียบวิธีการทดสอบ และเครื่องมือการทดสอบ เป็นที่ยอมรับทั่วโลก (ISO) ยุโรปรับไปใช้เป็นส่วนกลาง (EN) และฝั่งอังกฤษก็นำไปใช้บังคับ (BS) ในงานโปรเจกต์ระดับสากล การระบุ BS EN ISO xxxxจึงเป็นเหมือนพาสปอร์ตที่การันตี นำไปยื่นเสนองานได้ทุกที่ทั่วโลก

• การทดสอบความทนทานต่อการขัดถู (Martindale Abrasion) BS EN ISO 12947-2:2016 Textiles – Determination of the abrasion resistance of fabrics by the Martindale method – Part 2: Determination of specimen breakdown. ก หาจุดที่เส้นด้ายขาดเพื่อดูว่าผ้าบุเฟอร์นิเจอร์รับการเสียดสีได้กี่รอบ
• การทดสอบการเกิดขุยบนผิวผ้า (Pilling Resistance) BS EN ISO 12945-2:2020 Textiles – Determination of fabric propensity to surface pilling, fuzzing or matting – Part 2: Modified Martindale method. ทดสอบว่าเมื่อใช้งานไปนานๆ ผิวผ้าบุจะเกิดขุยหรือเม็ดผ้าขึ้นมาหรือไม่
• การทดสอบความคงทนของสีต่อแสง (Colour Fastness to Light) BS EN ISO 105-B02:2014 Textiles – Tests for colour fastness – Part B02: Colour fastness to artificial light: Xenon arc fading lamp test. สำคัญมากสำหรับเอาท์ดอล์ เพื่อทดสอบว่าเมื่อโดนแดดเลียนแบบจากหลอด Xenon สีผ้าจะซีดจางในระดับใด
• การทดสอบการปริแตกของตะเข็บ (Seam Slippage) BS EN ISO 13936-2:2004 Textiles – Determination of the slippage resistance of yarns at a seam in woven fabrics – Part 2: Fixed load method. ทดสอบว่าเมื่อนำผ้าไปเย็บตะเข็บ รอยเย็บจะปริหรือแยกออกจากกันง่ายหรือไม่ สำคัญสำหรับงานบุโซฟา
• การทดสอบความทนทานต่อการฉีกขาด (Tear Strength) BS EN ISO 13937-1:2000 Textiles – Tear properties of fabrics – Part 1: Determination of tear force using ballistic pendulum method (Elmendorf). ทดสอบแรงดึงฉีกว่าผ้ามีความเหนียวทนทานต่อการถูกเกี่ยวหรือกระชากแค่ไหน)

2. การจับคู่ระดับภูมิภาคและประเทศ: BS EN XXXX

ทำไมถึงไม่มี ISO รวมอยู่ด้วย?  ไม่ใช่ว่ามาตรฐานระดับโลก (ISO) ไม่มีการทดสอบแบบเดียวกัน แต่สาเหตุที่ไม่สามารถเขียนรวมชื่อกันได้ เป็นเพราะ “ISO ใช้รหัสมาตรฐานคนละเลขหมายกัน” ซึ่งแม้ระเบียบวิธีการทดสอบจะมีความคล้ายคลึงและใช้เทียบเคียงกันได้ แต่เมื่อรหัสตัวเลขไม่ตรงกัน ประกอบกับอาจมีรายละเอียดเงื่อนไขย่อยบางประการที่แตกต่างกัน จึงไม่สามารถนำตัวย่อมารวมร่างกันได้ ในอุตสาหกรรมผ้าตกแต่งภายใน สถาบันทางยุโรปและอังกฤษจึงเลือกใช้รหัสมาตรฐาน BS EN ของตนเองเป็นหลัก ซึ่งก็ถือเป็นมาตรฐานอ้างอิงและได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง และครอบคลุมข้อกำหนดงานโปรเจกต์ทั้งในไทยและระดับสากลได้อย่างสมบูรณ์ ตัวอย่างการทดสอบที่เลขต่างกัน เช่น

• การทดสอบการลามไฟของผ้าบุเฟอร์นิเจอร์ (จากบุหรี่) ฝั่งยุโรป/อังกฤษ: BS EN 1021-1:2014 (Furniture – Assessment of the ignitability of upholstered furniture – Part 1: Ignition source smouldering cigarette) ฝั่งโลก (ISO): ISO 8191-1:1987 (Furniture – Assessment of ignitability of upholstered furniture – Part 1: Ignition source smouldering cigarette)
• การทดสอบการลามไฟของผ้าม่าน (ความไวต่อการติดไฟ) ฝั่งยุโรป/อังกฤษ: BS EN 1101:1996 (Textiles and textile products – Burning behaviour – Curtains and drapes – Detailed procedure to determine the ignitability of vertically oriented specimens) ฝั่งโลก (ISO): ISO 6940:2004 (Textile fabrics – Burning behaviour – Determination of ease of ignition of vertically oriented specimens)
• การทดสอบการลามไฟของผ้าม่าน (ความเร็วในการลามไฟหลังจากติดไฟแล้ว) ฝั่งยุโรป/อังกฤษ: BS EN 1102:2016 (Textiles and textile products – Burning behaviour – Curtains and drapes – Detailed procedure to determine the flame spread of vertically oriented specimens) ฝั่งโลก (ISO): ISO 6941:2003 (Textile fabrics – Burning behaviour – Measurement of flame spread properties of vertically oriented specimens)
• การทดสอบน้ำหนักผ้า (น้ำหนักต่อตารางเมตร / GSM) ฝั่งยุโรป/อังกฤษ: BS EN 12127:1998 (Textiles – Fabrics – Determination of mass per unit area using small samples) ฝั่งโลก (ISO): ISO 3801:1977 (Textiles – Woven fabrics – Determination of mass per unit length and mass per unit area)
• การทดสอบความหนาแน่นของเส้นด้าย (Thread Count / จำนวนเส้นด้ายต่อนิ้วหรือเซนติเมตร) ฝั่งยุโรป/อังกฤษ: BS EN 1049-2:1994 (Textiles – Woven fabrics – Construction – Methods of analysis – Determination of number of threads per unit length) ฝั่งโลก (ISO): ISO 7211-2:1984 (Textiles – Woven fabrics – Construction – Methods of analysis – Part 2: Determination of number of threads per unit length)

3. การจับคู่ระดับภูมิภาคและระดับโลก: EN ISO XXXX

ทำไมไม่มีตัวย่อประเทศนำหน้า: ในหลายกรณี สเปกชีตที่เป็นภาษากลางจะเลือกตัดตัวย่อระดับประเทศ (เช่น BS, DIN) ออกไป เพื่อลดความเยิ่นเย้อ และสื่อสารตรงๆ ว่านี่คือมาตรฐานระดับยุโรป (EN) ที่สอดคล้องกับมาตรฐานโลก (ISO) ซึ่งเพียงพอแล้วที่จะสร้างความมั่นใจให้กับดีไซเนอร์ในเรื่องความปลอดภัยไร้สารตกค้าง

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญกับงานออกแบบ?

การเข้าใจที่มาและการเรียงลำดับของ BS, EN, และ ISO ช่วยให้นักออกแบบและนักจัดซื้อสามารถเปรียบเทียบสเปกวัสดุได้อย่างแม่นยำ การที่วัสดุอ้างอิงรหัสตัวเลขเดียวกัน (เช่น 12947 สำหรับ Martindale) ไม่ว่าจะมีตัวย่อประเทศใดนำหน้า ก็หมายถึงระเบียบวิธีการทดสอบเดียวกัน

การเลือกใช้แคตตาล็อกผ้าที่มีการระบุรหัสมาตรฐานเหล่านี้อย่างชัดเจน จึงไม่เพียงแต่ช่วยให้การเขียน TOR หรือสเปกงานโปรเจกต์ผ่านฉลุย แต่ยังสะท้อนถึงความเป็นมืออาชีพของตัวแทนจำหน่ายที่คัดสรรคุณภาพระดับสากลมาเพื่องานออกแบบของคุณอย่างแท้จริง